اجاره‌نشین‌ها فیلمی از داریوش مهرجویی محصول 1365 ایران
سینما

«اجاره‌نشین‌ها» فیلمی از داریوش مهرجویی محصول ۱۳۶۵ ” فریاد تضاد‌ها خاموش است”

“اجاره‌نشین‌ها” داستان چند خانوار است که در یکی از محله های دور افتاده تهران مستجر ملکی هستند. این ملک توسط نمایند مالک یعنی “عباس آقا (عزت الله انتظامی)” اداره می‌شود. طی جریانی ساختمان ورثه‌ای دیگری ندارد و “عباس آقا” به دنبال نقشه‌ای است که بتواند دیگر مستجران را بیرون کند. اما خانه اوضاع خوبی ندارد. هر روز وضع وخیم‌تری پیدا می‌کند و اتفاقات مدیدی را رقم می‌زند.

“اجاره‌نشین‌ها” از ساخته های “داریوش مهرجویی” و محصول ۱۳۶۵ سینمای ایران است. فیلمی جریان ساز و تأثیر گذار که از ابتدای اکرانش جنجال های فراوانی به همراه خود داشت. می‌توان “اجاره‌نشین‌ها” را دومین فیلم مهم “مهرجویی” پس از اولین فیلم مهمش یعنی “گاو” دانست.

“اجاره‌نشین‌ها” داستان چند خانوار است که در یکی از محله های دور افتاده تهران مستاجر ملکی هستند. این ملک توسط نمایند مالک یعنی “عباس آقا (عزت الله انتظامی)” اداره می‌شود. طی جریانی ساختمان ورثه‌ای دیگری ندارد و “عباس آقا” به دنبال نقشه‌ای است که بتواند دیگر مستاجران را بیرون کند. اما خانه اوضاع خوبی ندارد. هر روز وضع وخیم‌تری پیدا می‌کند و اتفاقات مدیدی را رقم می‌زند.

طنزی که “مهرجویی” برای پیمانه “اجاره‌نشین‌ها” برگزیده است، طنزی اجتماعی است. سطحی و لایه دار. خانه ای دور افتاده در پس زمینه خنثی شهر، دور افتاده و بی امکانات. به سان بچه یتیمی تنها مانده و لاشخورها بر گِردش به پرواز در آمده اند. نقش اول فیلمِ مهرجویی بازیگران نیستند. بلکه آپارتمان است. آپارتمانی که زنده است. و در طول فیلم دیالوگ می‌گوید. یاسینی را فریاد می‌زند که جنبندگانش را گوشِ شنوایی نیست.

آری، خانه همان اجتماع و اجتماع همان کشور است. اجاره‌نشین‌ها بنیان خانه را سست نشان می‌دهد. فریادش را با زبانِ بی زبانی به دیگران منتقل می‌کند، ولی کسی به فریادش نمی‌رسد. خانه وَندانی که مکان برایشان اهمیتی ندارد و در پی تسویه حساب های شخصی و سود بردن از حقیر ترین اتفاقاتند. ساکنین خانه اما، نشان گر طبقات جامعه اند. از سنتی تا غرب زده، بی سواد و تحصیل کرده، همه و همه جزئی از کل را به نمایش می‌گذارند. نمایشی از یک پوسته. پوسته های بَزَک کرده با نهادی یکسان. توحشی فروخورده که سرباز می‌زند. چه در خانه، چه بین همسایه ها و چه بین مردم اجتماعش. از قصابی تا بنگاه. ظاهرهای موجهی که همان خویِ درندگیِ اجدادشان در طنینشان متبلور است.

“اجاره‌نشین‌ها” فیلمی است که روی آدم هایش تمرکزِ سطی دارد و ابدا وارد شخصیت پردازی نمی‌شود. ایده‌ای که از آدم ها به روی مکان سوییچ شده است و حرف هایش را از جانب مکان بیان می‌کند. و اما از ساکنین؛ عباس آقایی که به ظاهر سنتی و مذهبی است اما پای منافعش که می رسد عقایدش را توجیه می‌کند. از “آقای قندی ( اکبر عبدی)” و “آقای توسلی (ایرج راد)”، که اشخاص تحصیل کرده‌ای هستند ولی بوی گوشت، طمع شان را بر انگیخته است و دنبال ادامه سکونت هستند. همسایگانی که ابدا شعور آپارتمان نشینی ندارند و ادای فرهنگ را در می آورند.

“اجاره‌نشین‌ها” درباره تقابل صحبت می‌کند. تقابل سنت و مدرنیته. تقابلی که در جامعه آن روزهای سینمای ایران کاربرد ملموسی دارد. جامعه ای که از یک حکومت سکولار وارد فضای مذهبی بعد انقلاب شده است و دچار اختلاط مفاهیم شده است. از نوع گسترش بی اندازه و قواره شهر و معماری غرب زده آن، تا مادری که مدام توصیات مذهبی به فرزندش می‌کند؛ همه تعارض است.

“اجاره‌نشین‌ها”، ساختمان محل سکونت را در نهایت به جامعه ای فروپاشیده تشبیه می کند که اتحاد مردمش دست مایه جنگ و جدل است. از دور متحد و از درون موریانه زده. تفاوت گفتمانی که هم به خودشان آسیب می‌رساند و هم به ساختمان. و مهرجویی ساختمان را استعاره از جامعه می‌داند. جامعه ای که در آخر به سان چینی بند زده ترک می خورد، شکسته می شود اما نابود نمی‌شود. مردمانش فراموشش کرده و بی آنکه افسوسی به حال آن یتیم خانه بی نوا بخورند. درِ باغ سبزی نشانشان می‌دهند و او را پشت سر می‌گذارند. خاکِ مظلومی که اسیر ابلهان گشته است. و چه خوب گفت “آرتور شوپنهاور” که اکثریت آدمیان را ابلهان تشکیل می دهد.

در نهایت؛ “اجاره‌نشین‌ها” فیلمی است که ارزش دیدن دارد. مخصوصا امروزه که از پروپاگاندا و هجمه های علیه فیلم در زمان اکران آن خبری نیست، و می‌شود با خیال آسوده این تحفه مهرجویی را دوباره به نظاره نشست. نکات ریز و درشتش را بیرون کشید و با آن روزها و در سطح رادیکال تر، امروز جامعه تطبیق داد. بی شک اجاره‌نشین‌ها از آثار برتر مهرجویی در طول سال های فعالیت اش است.

اجاره‌نشین‌ها فیلمی از داریوش مهرجویی محصول 1365 ایران

اجاره‌نشین‌ها فیلمی از داریوش مهرجویی محصول ۱۳۶۵ ایران

به کانال تلگرام نت نوشت بپیوندید به صفحه اینستاگرام نت نوشت بپیوندید
برای درج دیدگاه کلیک کنید

پاسخی بگذاید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

7 + 14 =

برو بالا