ادبیات ایران

بانویی ادبیات معاصر ایران؛ تحلیلی بر کتاب “سووشون” اثر سیمین دانشور

سیمین دانشور (۱۳۹۰-۱۳۰۰) نویسنده ایرانی که شاید برای کمتر کسی نامی آشنا نباشد؛ خالق اثر مشهور “سووشون” است. این نویسنده و مترجم ایرانی که تحصیلات خود را در ابتدا در دانشگاه نهران و سپس در آمریکا ادامه داد، همسر جلال آل احمد نویسنده ی نامی بوده است. سیمین دانشور نویسنده ی پرکاری که آثار داستانی او عبارتند از: آتش خاموش، به کی سلام کنم، شهری چون بهشت، از پرنده های مهاجر بپرس، جزیره ی سرگردانی، ساربان سرگردان، کوه سرگردان و سووشون است.

سووشون مهمترین اثر سیمین دانشور محسوب می شود که به ۱۷ زبان ترجمه شده است و همچنین از پرفروش ترین کتاب های تاریخ ادبیات ایران است.

سیمین دانشور ،۱۳۹۰-۱۳۰۰، نویسنده - مترجم

سیمین دانشور ،۱۳۹۰-۱۳۰۰، نویسنده – مترجم

سووشون

سووشون را می توان به نوعی فصلی نو در داستان نویسی ایران دانست زیرا این رمانِ سیمین دانشور ادبیات داستانی معاصر ایران را دچار تحول کرده است. دانشور در این داستان پرحرکت و ماجرا، با نثری ساده و رسا، از تحولات منطقه فارس در سال‌های جنگ دوم جهانی روایت می کند. سووشون در واقع داستانی رئال از زندگی یک خانواده در بحبوحه ی جنگ دوم جهانی و سلطنت رضا شاه پهلوی در شیراز است.

شخصیت های داستان سووشون هریک روحیه و عملکرد گروه اجتماعی خاصی را مجسم می‌کنند. البته هیچ ‌یک از آنان در حد تیپ باقی نمی ‌ماند، همه ‌شان فردیتی خاص دارند و به آسانی از یکدیگر متمایز هستند. در واقع شاید بتوان گفت که سیمین دانشور در همان آغاز داستان کاری می کند که مخاطب رمان را رها نکند و او را وا می ‌دارد که همراه با «زری»، شخصیت اول داستان، همراه شود.

همین صفحه نخست محملی برای معرفی دو شخصیت اصلی، یوسف و زری است. کاری که دانشور در این‌جا می ‌کند، این است که آن‌ ها را در موقعیتی قرار می ‌دهد و آن‌ چه را که در پیرامون آن‌ ها اتفاق می ‌افتد، به وضوح شرح می دهد. مخاط سووشون در همان ابتدای داستان در می یابد که یوسف چه شخصیتی دارد اما پیچیدگی های شخصیت در همان ابتدای امر باز نمی شود و مخاطب ترغیب می شود که زری و یوسف را بیشتر بشناسد. داستان سووشن را “زری” روایت می کند. زری، قابل فهم ترین قهرمان رمان، در همه ی چالش های داستان حضور دارد و وقایع را به ترتیب توالی زمان واقعی نقل می‌کند.

ماجراها با ساخت و پرداختی دقیق و هماهنگ پیش می‌روند. وقایع فرعی به طرح اصلی می‌پیوندند، جزئی از آن می‌شوند و درخدمت پیشبرد آن قرار می‌ گیرند تا تصویری کامل از یک داستان رئال را به مخاطب نشان دهند. “زری” در سووشون شاید به دلیل اینکه راوی است مخاطب را بیشتر با خود همراه می کند. او زنی تحصیلکرده، مسالمت جو و با عاطفه است که می خواهد به هر طریقی خانواده اش را از گزند اتفاقات بیرون حفظ کند و این موضوع را بیان هم می کند:  “زری گریه کنان گفت: هر کاری که می خواهند بکنند اما جنگ را به لانه ی من نیاورند”. (ص ۱۹ کتاب سووشون).

در مقابل زری، یوسف قرار دارد که علی رغم عشق و علاقه ی زیاد به نوعی با هم در تضاد هستند. یوسف مالکی عصبی مزاج است که اهل سازش نیست و بر روی عقاید خود ایستادگی می کند. عقاید یوسف برای زری قابل فهم و حتی مورد ستایش است اما رفتار او و عدم سازش با شرایط و آدم ها است که زری را می ترساند. اتفاق دیگری که به نظر می رسد “زری” را به شخصیتی ماندگار در ادبیات معاصر ایران بدل می کند، این است که او تنها زنی است که پابه‌پای مردان بار حوادث تلخ را به دوش می ‌کشد. سایر زنان به انحای مختلف، قربانی جامعه و نگاه جنسی جامعه مردسالار آن روزگار می‌شوند. مثل بی‌بی، مادرِ یوسف که سر پیری آواره غربت می‌شود و یا عمه خانم که زنی معتاد در خانه است و قصد دربه در شدن در آینده را در ذهن خود دارد.

زری در یک خانواده تحصیل کرده  و غیر مذهبی بزرگ شده  است اما او دختری ضد ‌مذهب نیست. برای مثال زمانی که در مدرسه انگلیسی‌ها درس می خواند حامی دوست روزه گرفته‌ اش می ‌شود و از او حمایت می ‌کند یا زمانی که عزادار پدرش است لباس مشکی از تن بیرون نمی آورد. او با ارباب زاده ‌ای جوان و روشنفکر که در خارج درس خوانده ازدواج می‌کند و تلاش دارد فرزندانش را به طریق متفاوت تربیت نماید اما این شرایط بیرونی جامعه است که یوسف با آن به مبارزه بر می خیزد و زندگی زری و یوسف را دچار نا امنی می کند.

حال با گذشت حدود ۵۰ سال از اولین انتشار سووشون هنوز شاهد پراقبالی این اثر سیمین دانشور و تجدید چاپ های آن هستیم و این شاید به این معنی است که رمان «سووشون» از بین رمان‌های ماندگار حذف شدنی نیست.

سووشون کاری از سیمین دانشور

سووشون کاری از سیمین دانشور

به کانال تلگرام نت نوشت بپیوندید به صفحه اینستاگرام نت نوشت بپیوندید
برای درج دیدگاه کلیک کنید

پاسخی بگذاید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سه + 8 =

برو بالا