فروشنده فیلمی از اصغر فرهادی محصول ۱۳۹۴
سینما

فروشنده فیلمی از اصغر فرهادی (The Salesman 2016)؛ ” نگاه به فاجعه از پَسِ عینک”

“فروشنده” آخرین ساخته کارگردان شهیر ایرانی یعنی “اصغر فرهادی” است. فرهادی ۵ سال پس از فیلم “جدایی نادر از سیمین” دوباره به ایران بازگشته و دوباره سراغ طبقه متوسط اجتماع رفته است. نشانه گیری که فرهادی هر بار موشکافانه تر به آن نگاه می‌کند. اما به چه قیمتی؟ “فروشنده” نقش تکه پازلی را بین دیگر فیلم ای فرهادی بازی می‌کند. تکه هایی که به مرور در حال شکل دادن به نوع جهان بینی وی است. نگاهی عمیق به قشری که بارِ به اصطلاح روشن فکری ایران را به دوش می‌کشد.

“فروشنده” آخرین ساخته “اصغر فرهادی” است. فرهادی ۵ سال پس از فیلم “جدایی نادر از سیمین” دوباره به ایران بازگشته و دوباره سراغ طبقه متوسط اجتماع رفته است. نشانه گیری که فرهادی هر بار موشکافانه تر به آن نگاه می‌کند. اما به چه قیمتی؟ “فروشنده” نقش تکه پازلی را بین دیگر فیلم های فرهادی بازی می‌کند. تکه هایی که به مرور در حال شکل دادن به نوع جهان بینی وی است. نگاهی عمیق به قشری که بارِ به اصطلاح روشن فکری ایران را به دوش می‌کشد.

“دانش آموز: آقا اجازه یه آدم چجوری گاو میشه؟
عماد(شهاب حسینی): به مرور”

“فروشنده” داستان زندگی زوجی را روایت می‌کند که هر دو بازیگر تیاتر هستند، و هر دو در حال نقش آفرینی در نمایشِ اقتباسی از نمایشنامه “مرگ فروشنده” اثر “آرتور میلر” هستند. در حین تمریناتی که برای آماده سازی ابن تیاتر انجام می‌دهند، اتفاقی برای آپارتمان محل سکونتشان رُخ می‌دهد که آن را مجبور به ترک محل و یافتن مکانی جدید برای سکونت می‌کند. مکانی که از یک دوست به آن ها معرفی و اجرا داده می‌شود. مکانی که بَزر چیزی را در ذهن” عماد” و “رعنا” که “شهاب حسینی” و “ترانه علیدوستی” این دو نقش را بازی می‌کنند، می‌کارد. بَزری از جنس خشم و انتقام.

فروشنده فیلمی از اصغر فرهادی محصول 1394

فروشنده فیلمی از اصغر فرهادی محصول ۱۳۹۴

“فروشنده” دنیایش نسبت به دیگر فیلم های فرهادی کوچکتر و مینیمال تر است. مینیمالی که قرار بوده است اضافات را حذف کند تا مسئله اصلی پرنگ و حساس تر به نظر آید. اما به راستی “فروشنده” موفق عمل می کند؟ به عکس با اینکه دنیای فیلمِ فرهادی کوچکتر شده است، اما اضافات فراوانی در فیلم مشاهده می‌شود. نمایشنامه آرتور میلر که هیچ سنخیتی با خود فیلم ندارد. و خود تیاتر و بازیگرانش که هیچگاه فلسفه وجودیشان در فیلم مشخص نمی‌شود. تکه های آشفته ای که سردرگمی، ماه عسل حضورشان است. بر عکسِ جزئیات فراوان فیلم “درباره الی” دیگر ساخته فرهادی که جزئیات با هم در رابطه و متصل بودند، “فروشنده” پُر از این مدل گسست ها در فیلم نامه است.

“فروشنده” در حال ساختن کوه از کاه است. تجاوزی اتفاق افتاده یا نیفتاده را عَلَمی می‌کند تا به فروپاشی زندگی و شخصیت ها برسد، ولی نمی‌رسد. اشتباهات فاحش فیلم نامه بعضا مخاطب را سردرگم و نهایتا از ماجرا پرت می‌کند. رعنا که قربانی یک قریضه شده است، به دست فراموشی سپرده می‌شود و فیلم به جای واکاوی فروپاشی ذهنی زن و شوهر، لنگان لنگان خود را به یک سوم پایانی فیلم می‌رساند. قسمتی که قرار است پرده ها فرو افتد و کینه ها رها شود. اما فرهادی؛ در نمایش این انتقام و خشمی که برایش مقدمه ای با منطق خود چیده است،  محافظه کارانه عمل می‌کند. عقب نشینی که اصلا شروع نمی‌شود و در حد یک شوک بدون توجیه باقی می‌ماند. و فروپاشی اصلی که تازه از این لحظه برای رعنا آغاز می‌شود. ولی افسوس که پایان فیلم است و دیگر رعنایی برای آنالیز وجود ندارد.

“فروشنده” سراغ سوژه ای حساس رفته که بعد از انقلاب سابقه کمی در پرداخت به آن وجود داشته است. تجاوز و فحشا. کلماتی که به سان بغضی سرطانی از درون در جامعه در حال گسترش است. و فجایعی که مانند دُمَل ِ چرکی هر از چند گاهی سر باز می‌کند و شوکی در جامعه ایجاد می‌کند. اما به راستی شوک است؟ خیر، باور نهادینه ای است که انتظار وقوعش را داریم، فقط کَبکی هستیم که در حال انکار واقعیت است. فرهادی سراغ همین تراژدی های نزدیک ما رفته است. مرگِ تمدنی که در همین همسایگی مان هر شب هم بستر ابلهی افسار پاره کرده، نطفه شیطانش را پشت میله های شهوت، فریاد اقتدار سر می‌دهد. آری دردی که صحبت از آن نیز دردناک است ولی آیا این درد در فیلم “فروشنده” فوران می کند؟ این جاست که پیام فیلم از اندازه دهان فُرمش بزرگتر می‌نماید. اختلافی که وقتی ضربه وارد می‌کند بر جان مخاطبش نمی‌نشیند و صرفا به نظاره فیلمی نشسته که شاید برای بارهای بعد نیز حتی تحریک به دیدن آن نشود.

“فروشنده” توانست دومین اسکار برای اصغر فرهادی و سینمای ایران را به دست آورد. همچنین معتبر ترین جایزه بازیگری ادوار سینمای ایران را برای شهاب حسینی به همراه داشت. جایزه ای با طعم مردِ اول جشنواره کن. “فروشنده” فرهادی سعی می کند داستانی تعریف کند، اما در حد مقدمه ای باقی می ماند.

خصیصه ای که معمولا در فیلم های فرهادی دارند، نوعی از پایان بندی است که مخاطب را به فکر و در مقام قضاوت قرار می‌دهد. مشارکتی که در “فروشنده” شکل نمی‌گیرد و مخاطب را در گیر نمی‌کند. برعکس “چهارشنبه سوری”، “درباره الی” و حتی “جدایی” که پایانی به مراتب مشارکتی تر و پر بحث تر از فروشنده داشتند.

فروشنده فیلمی از اصغر فرهادی محصول 1394

فروشنده فیلمی از اصغر فرهادی محصول ۱۳۹۴

به کانال تلگرام نت نوشت بپیوندید به صفحه اینستاگرام نت نوشت بپیوندید
۲ دیدگاه

2 دیدگاه

  1. وحید

    ۷ آذر ۱۳۹۶ at ۰:۱۳

    0

    امیدوارم امثال ادم های بیسوادی مثل شما دیگه نقد ننویسن فروشنده بدون شک بهترین اثر فرهادی بود فیلمی که از بیشترین هیجان و بهترین پایان در بین اثار اقای فرهادی برخوردار بود

    • محمدتقی راسفیجانی

      محمدتقی راسفیجانی

      ۱۳ آذر ۱۳۹۶ at ۰:۵۹

      0

      ممنون از نظر محترمانه و بدون تعصبتون
      موفق باشید

پاسخی بگذاید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پنج + 17 =

برو بالا