هاروکی موراکامی - زاده ی ۱۹۴۹
ادبیات جهان

«پس از تاریکی» نوشته‌ی هاروکی موراکامی؛ “هر کس میدان های کارزار خود را دارد. “

“بر سرِ فرهنگ سخت کوشی و تکنولوژی والا و اصول بازاریابی ژاپنی که رستوران های زنجیره ای دنی همیشه دنبالش می کنند چه آمده؟ ترد کردن نان برشته که کار مشکلی نیست، هست؟ خب پس چرا نمی کنند؟ تمدنی که نتواند نان را طبق سفارش برشته کند، به چه درد می خورد؟”

رمان پس از تاریکی اثر هاروکی موراکامی نویسنده ی مشهور ژاپنی است.
رمان از ساعت ۱۱:۵۶ دقیقه ی قبل از نیمه شب آغاز و در فصل هجدهم در ساعت ۶:۵۲ دقیقه صبح به پایان می رسد. دختر به نام “ماری آسای” یک شب را در شهر توکیو بیرون از خانه به صبح می رساند و در طول این مدت با افراد و حوادثی رو به رو می شود که هجده فصل این رمان را رقم می زند.
راوی ما هستیم، ما مزاحمان نامرئی و ناشناسیم. تماشا می کنیم، گوش می دهیم، به بوها توجه می کنیم اما در مکان حضور جسمانی نداریم و نشانه ای پشت سر باقی نمی گذاریم. از همان قواعد به اصطلاح مرسوم مسافر زمان پیروی می کنیم. مشاهده می کنیم، نه مداخله. ( به نقل از کتاب، صفحه ی ۳۱)
ما در همه جا به عنوان منظر ناب، به عنوان مشاهده گر حضور داریم. رمان در مکان های مختلف می گذرد. در ابتدای هر فصل زمان با ساعتی شماتیک اعلام می گردد. و مکان با تک جملاتی ساده و کوتاه بلافاصله در همان ابتدای فصل به مخاطب اعلام می شود که این البته به ضرورت درک مکان ها و زمان است که نقش بسیار مهمی در پیشبرد داستان و درون مایه اش دارد.

هاروکی موراکامی - زاده ی ۱۹۴۹

هاروکی موراکامی – زاده ی ۱۹۴۹

شخصیت اصلی رمان “ماری آسای” است و دیگر ماجراها و شخصیت ها حول محور او حضور دارند.
رمان در بساری جهات از تکنیک های سینمایی بهره گرفته است. حضور دوربین به عنوان ناظر، zoom in و zoom out کردن های دوربین خصوصا در فصل دوم بسیار پررنگ است. همینطور Dissolve شدن از یک صحنه به صحنه ای مشابه در لوکیشن و زمانی دیگر بهره می برد. به عنوان مثال در انتهای فصل ۱۴ به ابتدای فصل ۱۵ Dissolve می شود. جایی که تلویزیون آشپزخانه ی منزل شیراکاوا در انتهای فصل ۱۴ موجودات عجیب اعماق دریا را نشان می دهد و بعد در ابتدای فصل بعد موجودات اعماق دریا هستند اما این بار در تلویزیون هتل آلفاویل جایی که ماری و کوروگی به تماشا نشسته اند. رمان سراسر پر است از حضور موسیقی های مختلف. در ابتدای فصل، متن مانند یک فیلم سینمایی با موسیقی آغاز و در انتهای بسیاری از فصل ها با موسیقی ای به پایان می رسد.
شاید بتوان گفت درونمایه و تم اصلی رمان در پاراگراف آغازین فصل اول و حتی به طور خلاصه تر در خط اول این فصل آمده است.
چشم ها شکل شهر را مشخص می کند.
با چشم هایِ مرغِ شبِ بلندپروازی، صحنه را از هوا می بینیم. از این دورنمای گسترده شهر به موجود واحد غول آسایی می ماند- یا بیش از این، شبیه هستی جمعی واحد است که از ارگانیسم های بسیار ایجاد شده باشد. رگ های بی شماری به چند انتهای تنِ گزیده اش می دوند ذخیره ی مدام ر، سلول های تازه ی خون را به گردش در می آورند، داده های تازه را بیرون می دهند و کهنه ها را گرد می آورند. همه ی قسمت های این تن با ضربان نبض آن می لرزد و لهیب می کشد و پیچ و تاب می خورد. نیمه شب در پیش است و از آنجا که اوج فعالیت ها فروکش کرده، حداقل انرژی لازم برای سوخت و ساز که ادامه ی زندگی را تامین می کند فرونکاسته. نوای ممتد ناله ی شهر را فراهم آورده، صدای یکنواخت که بی افت و خیز است و در عین حال آکنده از دلهره.
ماجراهای شب به ماجراهای روز شبیه نیستند، گروه موسیقی زیرزمینی که تمرین می کنند، کافه هایی که مشتری های متفاوتی از روز دارند. قاچاق انسان و تن فروشی در هتل هایی مانند آلفاویل. این تصویر توکیو است در شبی از شب ها.
این پاراگراف با تکراری مشابه در انتهای فصل هجده بدل به جزئی فرم ساز نیز می گردد. و چشم ما دوباره شهر را می بیند و شکل شهر را مشخص می کند این بار پس از تاریکی و در مرز رسیدن به روشنایی های روز.
در جای جای رمان اعتراض به تکنولوژی، قاچاق و از دست رفتن گذشته، خاطره، اصالت ها و عاطفه به چشم می آید. نویسنده به نوعی به اصالت از دست رفته ی ژاپنی اعتراض می کند و به دنبال آن همراه با شخصیت های داستان سرگردان است.
“سرِ فرهنگ سخت کوشی و تکنولوژی والا و اصول بازاریابی ژاپنی که رستوران های زنجیره ای دنی همیشه دنبالش می کنند چه آمده؟ ترد کردن نان برشته که کار مشکلی نیست، هست؟ خب پس چرا نمی کنند؟ تمدنی که نتواند نان را طبق سفارش برشته کند، به چه درد می خورد؟”
تکنولوژی، تلویزیون، رسانه های به طور عام، تبلیغات و سلطه ی برندها و فروشگاه های زنجیره ای در همه ی فصل ها وجود دارند. رسانه هایی که انسان را به شکل گوشت لخت به شکل سرمایه ی تجاری درآورده اند و انسان را از اندام های درونیش تهی می کنند، از هر آن چه انسان با آن معنی می یابد. مانند اندام های آلی، حواس، عضلات و خاطرات و انسان کارش بدان جا می کشد که برای عبور اشیای بیرونی به عنوان مجری مناسبی از او استفاده کنند.
جرم و جنایت در زیر امنیتی که به نظر می رسد وجود دارد شهر را فرا گرفته، شبکه ی قاچاق انسان به کارشان ادامه می دهند به تجارت انسان؛ اما دیواری بین این مجرمان و انسان های عادی نیست. به فرض اینکه هم دیواری باشد شاید در نازکی به کاغذ پهلو بزند به محض اینکه به آن تکیه بدهیم یکراست می افتیم طرف دیگر. شاید طرف دیگر همین حالا هم به طرف ما سرک کشیده باشد و فقط به آن توجه نکرده باشیم. تاکاهاشی اینها را به ماری می گوید و ماری ای که حالا بعد از ماجرای هتل آلفاویل به شدت با دختر تن فروش چینی همذات پنداری و احساس نزدیکی می کند و می یابد هر آدمی می تواند به آن چیز دیگر بدل شود و تفاوتی نیست.
پس از تاریکی با وجود اینکه بازتاب واقعیت توکیو است ولی رمانی صد در صد رئال نیست. و مایه هایی از سورئال را با خود دارد. در فصل های مربوط به خواهر ماری، اری آسای، ما با پدیده ی خواب طولانی خواهرش مواجه هستیم که به قول ماری چون زیبای خفته به خواب رفته تا با بوسه ای بیدار شود. پدیده ای که تا آخر به سوال های ما در موردش جوابی داده نمی شود و علامت سوال ما بدون مقاوت در تاریکی نهایی و سکوتِ سازش ناپذیر شب مکیده می شود.
رمان، سراسر پر است از نشانه گذاری و این نشانه ها در جای جای رمان گذاشته شده است. مانند حضور آینه، حضور سایه ی افراد و زندگی مستقل سایه ها و تصاویر افراد در آینه، و پیدا شدن دیگری در آیینه و عینیت بخشیدن به حواس. حتی حضور آلفاویل که حضور عینی از جهانی ساخته ی ژان لوک گدار در فیلمی به همین نام است. آلفاویلی که همانند فاحشه خانه ای که این عنوان را دارد در آن احساسات عمیق مجاز نیست؛ پس چیزی مثل عشق هم نیست. نه مخالفتی، نه طنزی، همه کارها طبق فرمول های قابل محاسبه انجام می شوند.
زاویه دید ناظر هیج چیز را قضاوت نمی کند، تنها شاهد است. شاهد اتفاقات، حتی در میکروسکوپی ترین تغییراتِ رفتارِ افراد. به نقل از متن شاید این حرف زاید و تکراری به نظر برسد اما ما دیدگاه محضیم. حس ششم ما همراه با شخصیت های داستان به ما می گوید که چیزی هست چیزی زنده زیر سطح آب کمین کرده است زیر اقیانوسی از فکر.
در تمام روایت، ما و شخصیت های رمان می بینیم که زمین زیر پای ما خیلی محکم به نظر می رسد، اما اگر اتفاقی بیفتد زیر پایمان راحت خالی می شود. اگر این بلا به سرمان بیاید کارمان زار است. دیگر هیچ چیز مانند سابق نمی شود و آن وقت تنها کار این است که در آن زیر تک و تنها در تاریکی سر کنیم.
شخصیت ها در رمان نه سیاهِ سیاهند و نه سفیدِ سفید. یک منطقه ی میانی هستند. اما همه ی آنها به خوبیِ ماری و تاکاهاشی پرداخت نمی شوند و همه فلسفی و پیچیده حرف می زنند و گاهی همه با یک سطح دانش، دایره ی لغت و لحن و ایدولوژی. شخصیت های دیگر حق مطلب در موردشان ادا نمی شود و در مورد آنها کم می دانیم. شاید به این دلیل باشد که این تعداد شخصیت ها در این رمانِ نه چندان بلند، ضروری نیست. در ماجراهایی باز می ماند. ماجراهایی که باری از روایت روی دوش آنهاست. مانند شیراکاوا که دختر تن فروش چینی را کتک زده، لباس هایش را دزدیده و از آنجا فرار کرده است. در توضیح تمام کارهای این شخصیت باید تنها به حدس و گمان و جمله ای شعاری از زبان کائورو مدیر هتل آلفاویل قناعت کنیم:
” آنهایی که عادی به نظر می رسند از همه خطرناک ترند آنها یک بار گه فشار عصبی با خودشان می کشند این ور و آن ور”
گرچه شاید این موضوع و شخصیت کائورو مدیر هتل آلفاویل و کوروگی و کوموگی در بین ماجراهای تاکاهاشی و ماری چندان مهم به نظر نرسند و بشود از آنها صرف نظر کرد، اما برای خواننده ی رمان در هاله ای از ابهام می مانند. شخصیت هایی که برای هضم زندگی متفاوت و شیوه ی نگاه شان به زندگی باید به تجربیات شخصی و شناخت خود از جهان روی آورد.
و یا در مورد دلیل خواب اری آسای خواهر ماری ما تا قبل از فصل ۱۱ و اعتراف ماری به تاکاهاشی چیزی نمی دانیم. با اینکه فضا پردازی ها و صحنه پرازی ها به قدری با جزییات و حس آمیزی همراه است که ما را با خود همراه می کند ولی دلیل آن برای ما آشکار نیست و هرگز هم آشکار نمی شود. و ما تنها با شناخت قواعد سورئال می پذیریمشان. گویی این فصل ها، خود داستان جدایی هستند در دل داستان اصلی رمان.
اما هاروکی موراکامی در این رمان موفق می شود ما را در مرز رئال و سورئال نگه دارد. به نقل از تاکاهاشی این طور نیست که زندگی فقط به روشنایی و تاریکی تقسیم شده باشد. یک منطقه ی میانی سایه دار هم هست.
این رمان در سال ۲۰۰۷ به زبان انگلیسی انتشار یافت.

هاروکی موراکامی - زاده ی ۱۹۴۹

هاروکی موراکامی – زاده ی ۱۹۴۹

به کانال تلگرام نت نوشت بپیوندید به صفحه اینستاگرام نت نوشت بپیوندید
برای درج دیدگاه کلیک کنید

پاسخی بگذاید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

9 + 9 =

برو بالا